Program wychowawczo - profilaktyczny

„ Wiem i rozumiem. Dbam o przyrodę ”

Rok szkolny 2020/2021

Przyroda bez człowieka może żyć, ale człowiek bez przyrody zginie

WSTĘP

           Człowiek jest cząstką przyrody i podlega w naturalny sposób uniwersalnym                           i odwiecznym jej prawom. Otaczające człowieka środowisko warunkuje jego zachowania społeczne oraz zdrowotne. Człowiek świadomy zależności z otaczającą przyrodą wie, że korzysta z dobrodziejstw środowiska naturalnego, dlatego powinien mądrze i roztropnie wykorzystywać jej zasoby oraz być jej stróżem i opiekunem.

           Środowisko przyrodnicze złożone jest z wielu obiektów i zjawisk, które oddziałują na zmysły ludzkie: słuch, wzrok, powonienie, które są środkiem edukacji na każdym etapie rozwoju człowieka, także dziecka w wieku przedszkolnym. Świat przyrody jest bodźcem inspirującym do aktywności twórczej, do działania, obserwowania i przekształcania. Dziecko czerpie materiał z otaczającego świata do własnych przemyśleń i indywidualnych przeżyć.

           Wiek przedszkolny to czas ogromnych zmian w życiu dziecka nie tylko trybu życia, lecz to początek systematycznie zorganizowanej edukacji. W tym okresie życia, dziecko zaczyna interesować się przyrodą, chce ją poznać i zrozumieć, stawia wiele pytań i poszukuje na nie odpowiedzi. Świat przyrody dla dziecka w tym wieku jest nieustannym źródłem wiedzy, miejscem wrażeń estetycznych i aktywności ruchowej. Świat ten pozwala zaspakajać naturalne potrzeby poznawcze, społeczne, emocjonalne oraz fizyczne. Obcujące z przyrodą dziecko uczy się ją nazywać i rozpoznawać, dostrzega zależności, jakie zachodzą w świecie przyrody, gromadzi doświadczenia związane z jej funkcjonowaniem, doskonali funkcje umysłowe (formułowanie wniosków i uogólnień, koncentracja uwagi), słuchowe, wzrokowe i kinetyczne. Przedszkole jest pierwszą instytucją edukacyjną, w której rozpoczyna się proces kształtowania postaw społecznych wyrażanych szacunkiem do świata natury oraz rozpoczyna się kształtowanie postaw obywatelskich prezentowanych świadomym podejmowaniem działań na rzecz naturalnego środowiska lokalnego.

             Podejmowane w przedszkolu celowe działania proekologiczne mają na celu rozwijanie świadomości dziecka, że nie jesteśmy sami na Ziemi, a z tego, co pozostawimy po sobie, będą korzystać następne pokolenia. Działania te to szansa na rozwijanie zainteresowań otaczającym środowiskiem naturalnym i nabywanie przez dziecko doświadczeń związanych z korzystaniem z dóbr przyrody. To szansa, że dziecko nauczy się życzliwego stosunku do świata przyrody, nabędzie umiejętności samodzielnego rozwiązywania problemów i ponoszenia odpowiedzialności za podejmowane decyzje związane z ochroną zasobów przyrody. Systematyczny, celowo zaplanowany kontakt z przyrodą pozwoli dziecku nie tylko zobaczyć   i poczuć, pozwoli też zrozumieć, do czego człowiekowi potrzebna jest przyroda, dlaczego należy ją szanować i chronić jej zasoby.

                Jednym z zadań przedszkola w myśl zapisów podstawy programowej wychowania przedszkolnego z dnia 14 lutego 2017 r. jest realizacja działań polegających na tworzeniu warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i poznanie wartości oraz norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, możliwych do zrozumienia na tym etapie rozwoju. Uczęszczające do przedszkola dziecko powinno prezentować pożądane postawy wobec świata przyrody                          i rozumieć dlaczego przyrodę trzeba chronić.

               Tworzenie warunków adekwatnych do poziomu rozwoju dziecka, jego możliwości percepcyjnych, pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej dziecko przyrody to główne założenie Programu „Wiem i rozumiem. Dbam o przyrodę. Zakłada on stymulowanie rozwoju wrażliwości dziecka na przyrodę i zjawiska w niej zachodzące, umożliwia poznanie i wyznawanie wartości jaką przyroda jest dla człowieka.

CELE PROGRAMU

             Celem programu jest wdrażanie dziecka do poprawnych zachowań w kontakcie z przyrodą, do uświadamiania zależności jakie występują pomiędzy elementami przyrody. Realizacja programu pozwoli wyposażyć przedszkolaka w wiedzę jak dbać o przyrodę, jak ją chronić, by służyła zdrowiu i przyszłym pokoleniom. Pozwoli kształtować postawy odpowiedzialności za przyszłość Ziemi, wskaże jak nauczyć dziecko dbałości i troski                     o bezpieczeństwo otaczającego środowiska przyrodniczego. Program uwzględnia zalecane warunki i sposoby realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego. Zakłada, że w przedszkolu dziecko otrzyma pomoc w rozumieniu współczesnego, zmieniającego się otoczenia przyrodniczego, otrzyma pomoc w rozwijaniu kompetencji kluczowych (społecznych i obywatelskich), których posiadanie ułatwi mu samodzielne funkcjonowanie w świecie przyrody i rozumienie jej potrzeb.

             Program „Wiem i rozumiem. Dbam o przyrodępowstał w oparciu o teorię rozwoju     i wychowania człowieka prof. Stefana Kunowskiego oraz koncepcję edukacji przez przyrodę             i zakłada realizację zadań oraz treści programowych wychowania przedszkolnego określonych w rozporządzeniu MEN z dnia 14 lutego 2017 r.

Program w szczególny sposób kładzie nacisk na kształtowanie kompetencji społecznych, patriotycznych i obywatelskich w obszarze związanym z przyrodą i podstawowymi zasadami jej ochrony. Wartości, umiejętności i postawy w jakie wyposażone zostanie dziecko
w wyniku realizacji programu, zostaną w jego umyśle i sercu na całe życie. Kształtowanie postaw społecznych i prospołecznych, przekazywanie wiadomości na temat świata przyrody, oraz rozwijanie umiejętności prowadzenia obserwacji i eksperymentów związanych z przyrodą, to wzajemnie uzupełniające się wymiary pracy nauczyciela.

Głównym celem programu jest wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka poprzez celowo zaplanowaną organizację zajęć pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej przyrody, rozwijanie wrażliwości oraz poznanie wartości i norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego zrozumiałych na tym etapie rozwoju.

           Podejmowane w przedszkolu działania mają na celu zapoznanie dzieci z wybranymi środowiskami przyrodniczymi, rozwijanie ich zainteresowań otoczeniem przyrodniczym, wspieranie aktywności, podnoszenie poziomu integracji sensorycznej oraz korzystanie                 z rozwijających się procesów poznawczych.

Proces wsparcia w rozwoju organizowany podczas realizacji niniejszego programu, ma na celu odkrycie własnych możliwości przez dziecko, sensu działania, pozwoli każdemu dziecku gromadzić doświadczenia na drodze prowadzącej do prawdy, dobra i piękna.

           Celem programu edukacji przedszkolnej przez przyrodę „Wiem i rozumiem. Dbam         o przyrodę” jest organizowanie wsparcia w rozwoju współczesnego przedszkolaka w zaspokojeniu jego naturalnych potrzeb społecznych i potrzeb poznawczych. Stawiane przed dzieckiem zadania samodzielnego rozwiązywania problemów, szukania, badania i odkrywania nowych zjawisk pozwolą kształtować pożądane postawy społeczne prospołeczne oraz obywatelskie.

           Celem programu jest kształtowanie postaw społecznych i obywatelskich dziecka             w wieku przedszkolnym w szczególności kształtowanie odpowiedzialności za podejmowane decyzje związane z przyrodą i kulturą ekologiczną np. wspólny udział w akcjach na rzecz ochrony przyrody. Posiadanie kompetencji społecznych i obywatelskich łączy w sobie wiedzę, umiejętności i postawy odpowiednie do sytuacji. Program zakłada, że każde spotkania dziecka z przyrodą ma na celu wyzwolenie aktywności umysłowej w zakresie eksploracji świata przyrody, zainteresowanie jego pięknem oraz koniecznością ochrony zasobów naturalnego środowiska otaczającego dziecko.

Kształtowanie kompetencji społecznych i obywatelskich w przedszkolu oznacza również włączanie dziecka w proces podejmowania decyzji, budowanie samorządności, tworzenie warunków do rozumienia praw przyrody jej obyczajów i sposobów funkcjonowania. Posiadanie kompetencji społecznych ma ogromne znaczenie dla rozwoju młodego człowieka a także jego sukcesów w dorosłym życiu. Ukształtowane w przedszkolu kompetencje społeczne i obywatelskie umożliwią dziecku kończącemu przedszkole nazywanie i rozpoznawanie wartości związanych z umiejętnościami i zachowaniami społecznymi takimi jak np. szacunek do przyrody, troska o jej zasoby.

Cele edukacyjne

Cele określone w programie dostosowane są do percepcji i możliwości intelektualnych dziecka oraz związane z doświadczeniami poznawczymi i rzeczywistymi zainteresowaniami wychowanków. Uwzględniają też zróżnicowane uzdolnienia i zainteresowania dzieci. Nazwy dominujących aktywności dziecka korelują z celami edukacyjnymi zawartymi w programie       w czterech obszarach rozwojowych zgodnych z podstawą programową: fizycznym, społecznym, emocjonalnym i poznawczym i wskazują jakie sprawności aktualnie rozwija dziecko, jakie zadania jest już w stanie wykonać samodzielnie lub jakie problemy rozwiązywać będzie w różnorodnych okolicznościach życiowych. Nazwy dominujących aktywności sugerują kształtowane postawy i umiejętności dziecka.

Pierwszy obszar aktywności dziecka związany jest z fizycznym obszarem rozwoju „Jestem samodzielny, sprawny, zdrowy” – wskazuje poczucie fizycznej samodzielności         i sprawczości dziecka i wiąże się z uczestnictwem dziecka w zabawach ruchowych w różnych środowiskach przyrodniczych oraz z nabywaniem sprawności ciała i koordynacji wzrokowo-ruchowo-słuchowo-przestrzennej podczas eksploracji środowiska przyrodniczego.

Druga aktywność związana z emocjonalnym rozwojem dziecka „Panuję nad emocjami, szanuję emocje innych, jestem pozytywnie nastawiony do otoczenia” wiąże się                           z kształtowaniem emocji związanych ze światem przyrody ze zdolnością odczuwania życzliwości i troski wobec zwierząt i roślin, oraz dostrzeganiem emocjonalnej wartości otoczenia przyrodniczego jako źródła satysfakcji estetycznej.

Trzeci obszar aktywności „Respektuję prawa i obowiązki, czuję się bezpieczny, wiem jak radzić sobie w sytuacjach zagrożenia” wskazuje działania, w których kształtuje się umiejętności dziecka dotyczące akceptacji norm i zasad społecznych panujących w świecie przyrody, wiąże się z respektowaniem praw panujących w świecie przyrody podczas bezpiecznej eksploracji świata przyrody, poznawaniem sposobów radzenia sobie w sytuacjach zagrożenia dla świata przyrody i w świecie przyrody.

Czwarty obszar aktywności „Jestem kulturalny, jestem wrażliwy na potrzeby innych ludzi oraz otoczenia przyrodniczego” – oznacza podejmowanie działań kształtujących wrażliwość na potrzeby otoczenia przyrodniczego, rozwijających umiejętności kulturalnego zachowania się, pełnego szacunku i życzliwości w różnych środowiskach przyrodniczych.

Piąty obszar aktywności dziecka „Wiem jak odróżnić dobro od zła i czym jest piękno” związany jest z przekazywaniem dziecku wartości i znaczenia jaką przyroda ma dla funkcjonowania człowieka, ze wskazaniem dziecku jakie postępowanie w świecie przyrody jest dobre a jakie złe, kształtowaniem wrażliwości na jej piękno.

Szósty obszar aktywności dziecka „Jestem twórczy, kreatywny i ciekawy świata” – wskazuje poczucie sprawstwa dziecka w obszarze poznawczego rozwoju na miarę indywidualnych możliwości i wiąże się z rozwijaniem aktywności twórczej dziecka, kreatywności i ciekawości światem przyrody.

Siódma sfera aktywności „Interesuję się czytaniem, pisaniem i liczeniem” wskazuje poczucie poznawczego sprawstwa dziecka i wiąże się z kształtowaniem umiejętności porozumiewania się w języku ojczystym, z nabywaniem sprawności w kreśleniu znaków literopodobnych oraz z umiejętnościami matematycznymi w oparciu o poznawane środowiska przyrodnicze i procesy w nich zachodzące.

METODY PRACY

Niniejszy program zakłada dużą różnorodność sprawdzonych metod pracy z dzieckiem w wieku przedszkolnym, które należy wykorzystywać zarówno podczas zajęć kierowanych jak i zajęć niekierowanych.

W celu osiągnięcia założeń programu zaleca się stosowanie takich metod pracy z dzieckiem jak:                  

- metoda Storyline, której głównym założeniem jest samodzielna aktywność dziecka                           i wykorzystanie naturalnego entuzjazmu w podejmowaniu działań;                                                                                                

- metody badawcze, podczas których dziecko wykonuje proste doświadczenia przyrodnicze, prowadzi obserwacje, eksperymentuje dochodząc do własnych wniosków i uogólnień;

- metoda projektu, poprzez którą dziecko aktywizuje się i bada poruszany problem – istotna metoda w kształtowaniu kompetencji Inicjatywność i przedsiębiorczość;

- elementy metody pedagogiki zabawy, które umożliwiają dziecku wyrażanie ekspresji, integrują grupę i pomocne są w kształtowaniu kompetencji społecznych;

- metoda ekspresji ruchowej Rudolfa Labana, której stosowanie posługuje się różnymi formami ruchu, jak np.: krótka opowieść ruchowa, nabywanie doświadczeń ruchowych przez odkrywanie, eksperymentowanie, badanie, improwizację ruchową, ćwiczenia muzyczno ruchowe i tańce, zadania ruchowe z przyborami oraz bez przyborów;

- metoda bajkoterapii, której zasadniczym celem jest redukcja napięcia, lęku oraz odbudowanie pozytywnego obrazu siebie i świata;

- metoda Ruchu Rozwijającego Weroniki Sherborne, metoda aktywnego słuchania muzyki według Batii Strauss. W realizacji zajęć pomóc mogą również autorskie wierszyki, rymowanki, gry, opowiadania, które wskazują sposoby realizacji celów programowych.

Zaproponowane metody pracy z dzieckiem są zawarte w opracowanych scenariuszach zajęć.

Należy pamiętać, by przekazywane treści były formułowane w sposób zrozumiały dla dzieci   w wieku przedszkolnym, a w miarę potrzeb rozwojowych dziecka należy organizować także zajęcia indywidualne lub w małych grupach.

Tematyka zajęć

JESIEŃ

3 – 4 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Wiemy, jak zwierzęta przygotowują się do zimy.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Segregujemy śmieci.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Wiemy, że nie można zaśmiecać lasów – wiemy, co może się stać.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Zbieramy plony – zdrowe warzywa.

5 – 6 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Co to jest las – poznajemy wiewiórkę rudą Zulkę.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Wiemy, że nie wolno niszczyć domków leśnych zwierząt.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Do czego jest potrzebna roślinom woda ?
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Na czym polegają prace w ogrodzie.

ZIMA

3 – 4 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Poznajemy leśne zwierzęta pod ochroną.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Jak chronić zwierzęta i rośliny w zimowym parku.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: W co się ubrać, gdy za oknem widać szron?
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Poznajemy pracę ogrodnika.

5 – 6 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Skąd się bierze śnieg i szron?
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Organizujemy ptasią stołówkę.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Wiemy, co to recykling, znamy symbol recyklingu i nie tylko.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Co to są nowalijki?

WIOSNA

3 – 4 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Wyruszamy na wiosenną wycieczkę do rezerwatu przyrody.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Dlaczego trzeba chronić drzewa?
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Zdrowe powietrze.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Co się dzieje wiosną w przyrodzie?

5 – 6 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Poznajemy rezerwat przyrody wiosną.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Zwierzęta chronione.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Dbamy o ziemię.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Poznajemy historię czerwonego pomidorka.

LATO

3 – 4 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Letni spacer po lesie               z wiewiórką rudą Zulką.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: My już wiemy, do czego potrzebna jest człowiekowi przyroda.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Co zrobić, by powietrze było czyste.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Wiemy, jak hodować kwiatki.

5 – 6 latki

  1. 1.Obserwujemy przyrodę – poznajemy różne ekosystemy: Pomniki przyrody.
  2. 2.Przedszkolak wie, że przyrodę chroni się: Rośliny chronione.
  3. 3.Stoimy na straży ochrony przyrody – żyjemy w zgodzie z naturą: Wiemy, co to jest ekologia.
  4. 4.My, mali ogrodnicy: Kolorowe tartinki.

 

 

Opracowanie

na podstawie programu Elżbiety Bukowieckiej – Górny:

Agnieszka Bartosz

Jolanta Wzorek – Majewska

s. Lidia Besiekierska